ฉันมีรายได้แบบไหน? ต้องยื่นภาษีอะไร?
สรุปสั้นสุด: ภาษีไทยคิดจาก “เงินได้” แบ่งเป็น 8 ประเภท
แต่ละประเภทหักค่าใช้จ่ายได้ไม่เท่ากัน และยื่นแบบต่างกัน
• มีแต่เงินเดือน → ยื่น ภ.ง.ด.91
• มีรายได้อย่างอื่นด้วย (ขายของ ฟรีแลนซ์ ให้เช่า เกษตร) → ยื่น ภ.ง.ด.90 และถ้ามีรายได้ช่วง ม.ค.–มิ.ย. มาก ก็ต้องยื่น ภ.ง.ด.94 กลางปีด้วย
พูดแบบบ้าน ๆ: “ยื่นแบบ” ไม่เท่ากับ “ต้องจ่ายเงิน” คนไทยจำนวนมากต้องยื่น แต่ ไม่ต้องจ่ายสักบาท เพราะหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนแล้วเหลือน้อยกว่า 150,000 บาท — แต่ถ้าไม่ยื่น อาจโดนปรับ และ ไม่ได้เงินที่ถูกหักไว้คืน
มีสิทธิยกเว้นภาษีเพิ่ม 190,000 บาท (อายุ 65+), ดอกเบี้ยเงินฝากประจำ 30,000 บาทแรก (อายุ 55+) และการเลือกส่งประกันสังคม ม.39 / ม.40
เราทำหน้าพิเศษที่ ตัวอักษรใหญ่ อ่านง่าย ให้แล้ว
กดเลือกอาชีพของคุณ → รู้เลยว่าต้องทำอะไร
ตารางสรุป: อาชีพไหน = เงินได้ประเภทไหน = ยื่นอะไร
| อาชีพ / ลักษณะรายได้ | ประเภทเงินได้ | หักค่าใช้จ่ายเหมา | ยื่นแบบ |
|---|---|---|---|
| พนักงานบริษัท ข้าราชการ ครู พยาบาล ทหาร ตำรวจ ลูกจ้างรายวัน | 40(1) เงินเดือน | 50% ไม่เกิน 100,000 | ภ.ง.ด.91 (ถ้ามีอย่างอื่นด้วย → 90) |
| ฟรีแลนซ์ รับจ้างทำการ ช่างฝีมือ นายหน้า ประกัน/อสังหา ยูทูบเบอร์ (รับจ้างผลิต) | 40(2) รับจ้าง/ค่านายหน้า | 50% รวมกับเงินเดือนไม่เกิน 100,000 | ภ.ง.ด.90 |
| นักเขียน เจ้าของลิขสิทธิ์เพลง/ซอฟต์แวร์/หนังสือ | 40(3) ค่าลิขสิทธิ์ | 50% ไม่เกิน 100,000 | ภ.ง.ด.90 |
| คนมีเงินฝาก ดอกเบี้ยหุ้นกู้ ผู้ถือหุ้นรับเงินปันผล | 40(4) ดอกเบี้ย/ปันผล | หักไม่ได้ (ปันผลขอเครดิตภาษีได้) | ภ.ง.ด.90 (ถ้าถึงเกณฑ์) |
| เจ้าของห้องเช่า/คอนโด/บ้าน/ที่ดิน/รถให้เช่า | 40(5) ค่าเช่า | บ้าน 30% · ยานพาหนะ 30% · ที่ดินเกษตร 20% · ที่ดินอื่น 15% · อื่น ๆ 10% | ภ.ง.ด.90 + ภ.ง.ด.94 |
| แพทย์ ทันตแพทย์ ทนาย วิศวกร สถาปนิก นักบัญชี ศิลปินรับจ้าง | 40(6) วิชาชีพอิสระ | โรคศิลปะ 60% · อื่น ๆ 30% | ภ.ง.ด.90 + ภ.ง.ด.94 |
| รับเหมาก่อสร้าง รับจัดงานอีเวนต์ | 40(7) รับเหมา | 60% | ภ.ง.ด.90 + ภ.ง.ด.94 |
| แม่ค้าตลาด ขายออนไลน์ ร้านอาหาร เกษตรกร เลี้ยงสัตว์ ขนส่ง ไรเดอร์ ขายตรง ขนม homemade | 40(8) ธุรกิจ/การค้า/เกษตร | 60% (43 ประเภทกิจการ) หรือตามจริง | ภ.ง.ด.90 + ภ.ง.ด.94 |
บางอาชีพมีรายได้หลายประเภทปนกัน (เช่น หมอมีทั้งเงินเดือนจาก รพ. และค่าตรวจคนไข้เอง) — ให้แยกกรอกใน เครื่องมือ “ภาษีรายได้หลายทาง” ระบบจะหักค่าใช้จ่ายให้ถูกประเภทเอง
ต้องยื่นเมื่อไหร่ — เกณฑ์ที่ต้องจำ
| สถานะ | มีแต่เงินเดือน (ภ.ง.ด.91) | มีรายได้อย่างอื่น (ภ.ง.ด.90) |
|---|---|---|
| โสด | รายได้ทั้งปีเกิน 120,000 | รายได้ทั้งปีเกิน 60,000 |
| สมรส (รวมกัน) | เกิน 220,000 | เกิน 120,000 |
กับดักที่แพงที่สุด: สรรพากรนับ “ยอดรับเงิน” ไม่ใช่กำไร — แม่ค้าออนไลน์ที่ขายได้ 200,000 บาท แต่กำไรแค่ 20,000 ก็ยังต้องยื่นแบบ (ยื่นแล้วอาจไม่ต้องจ่าย แต่ไม่ยื่นคือผิด)
| แบบ | ใช้เมื่อ | กำหนดยื่น |
|---|---|---|
| ภ.ง.ด.94 (ครึ่งปี) | มีเงินได้ 40(5)–(8) ช่วง ม.ค.–มิ.ย. รวมเกิน 60,000 (โสด) / 120,000 (สมรส) | ภายในเดือนกันยายนของปีนั้น |
| ภ.ง.ด.90 / 91 (ประจำปี) | ทุกคนที่ถึงเกณฑ์ (ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา) | ม.ค.–31 มี.ค. ของปีถัดไป (ยื่นออนไลน์ได้ถึง 8 เม.ย.) |
| ภ.พ.30 (VAT) | กิจการที่จดทะเบียน VAT (ยอดขายเกิน 1.8 ล้าน/ปี) | ทุกเดือน ภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป |
ต้องจด VAT ไหม — ตัวเลข 1.8 ล้าน
ถ้า ยอดขาย/รายรับ (ไม่ใช่กำไร) จากธุรกิจเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มภายใน 30 วันนับจากวันที่ยอดเกิน — แล้วยื่น ภ.พ.30 ทุกเดือน
เกษตรกรที่ขายพืชผลดิบของตัวเองมักได้รับยกเว้น VAT (ม.81(1)(ก)) และ ชาวนาที่ขายข้าวซึ่งตนเอง/ครอบครัวปลูกเอง (ขึ้นทะเบียนแล้ว) ได้รับยกเว้นภาษีเงินได้ ตามมาตรา 42(15)
อภิธานศัพท์ — คำที่เว็บราชการใช้ แต่เราแปลให้
- เงินได้พึงประเมิน
- แปลว่า “เงินที่คุณได้รับก่อนหักค่าใช้จ่าย” — เช่น ขายของได้ 200,000 บาท นี่คือเงินได้พึงประเมิน (ไม่ใช่กำไร 20,000)
- หักค่าใช้จ่าย (เหมา / ตามจริง)
- สรรพากรยอมให้หักต้นทุนออกก่อนคิดภาษี — แบบ “เหมา” คือหักเป็นเปอร์เซ็นต์ตายตัวโดยไม่ต้องมีใบเสร็จ (เช่น 60% ของยอดขาย) แบบ “ตามจริง” คือหักตามที่จ่ายจริง แต่ต้องมีหลักฐาน — เลือกวิธีไหนก็ได้ที่ทำให้จ่ายภาษีน้อยกว่า (ยกเว้น 40(1) และ 40(2) ที่หักเหมาเท่านั้น)
- เงินได้สุทธิ
- เงินได้ − ค่าใช้จ่าย − ค่าลดหย่อน = เงินได้สุทธิ ตัวเลขนี้คือตัวที่เอาไปคิดภาษี (150,000 บาทแรกยกเว้น)
- ภาษีหัก ณ ที่จ่าย / ใบ 50 ทวิ
- คนจ่ายเงินหักภาษีไว้ล่วงหน้าแล้วส่งให้สรรพากร เช่น จ้างฟรีแลนซ์ 20,000 บาท หักไว้ 3% (600 บาท) เหลือจ่ายจริง 19,400 — ใบ 50 ทวิ คือกระดาษที่บอกว่าเขาหักเท่าไร เก็บไว้ แล้วนำไปหักลบตอนยื่นแบบ (เรียกว่า “เครดิตภาษี”)
- เครดิตภาษี
- เงินภาษีที่ถูกหักไว้แล้ว — ถ้าปีนั้นคุณต้องจ่ายภาษี 5,000 แต่ถูกหักไว้ 7,000 คุณจะได้คืน 2,000 บาท
- ภ.ง.ด.90 / 91 / 94
- 90 = ยื่นตอนสิ้นปีสำหรับคนมีรายได้อย่างอื่น · 91 = ยื่นตอนสิ้นปีสำหรับคนมีแต่เงินเดือน · 94 = ยื่นครึ่งปี (สำหรับคนค้าขาย/มีค่าเช่า/รับเหมา)
- มาตรา 48(2) — ภาษีขั้นต่ำ 0.5%
- ถ้ามีเงินได้ 40(2)–(8) ตั้งแต่ 120,000 บาทขึ้นไป กฎหมายให้คำนวณภาษี 2 วิธี (ขั้นบันได กับ 0.5% ของเงินได้) แล้วจ่ายเท่าวิธีที่สูงกว่า — คนส่วนใหญ่ไม่รู้ข้อนี้
- จด VAT
- ขึ้นทะเบียนเป็นผู้ประกอบการภาษีมูลค่าเพิ่ม → เพิ่ม VAT 7% ให้ลูกค้า และนำส่งสรรพากรทุกเดือน
- DSR (อัตราภาระหนี้ต่อรายได้)
- ยอดผ่อนต่อเดือน ÷ รายได้ต่อเดือน ธนาคารมักให้ไม่เกิน 40% — ใช้ดูว่าเรากู้ไหวแค่ไหน (ลองคำนวณในเครื่องมือกู้บ้าน)
ถ้ายังไม่แน่ใจ ทำ 3 อย่างนี้ต่อไปได้เลย
- กดเลือกอาชีพด้านบน แล้วดูว่าคุณต้องยื่นแบบไหน (ยังไม่ต้องคำนวณอะไร)
- ลองใส่ตัวเลขจริงของคุณ ในเครื่องมือ ภาษีรายได้หลายทาง หรือ ภาษีเงินเดือน ดูว่าต้องจ่ายเท่าไร
- ถ้าไม่แน่ใจจริง ๆ ปรึกษาสำนักงานสรรพากรพื้นที่หรือโทร 1161 (สายด่วนกรมสรรพากร) — บริการฟรี
เคล็ดลับสำหรับคนที่กลัวการยื่นแบบครั้งแรก: ยื่นออนไลน์ฟรีผ่าน rd.go.th ได้ ระบบคำนวณให้เสร็จ ใช้เวลา 15–20 นาที และไม่ต้องพิมพ์แบบฟอร์มกระดาษ — ยื่นก่อนกำหนดได้ ไม่ต้องรอวันสุดท้าย
รู้แล้วว่าต้องทำอะไร — ไปคำนวณตัวเลขจริงกัน
เครื่องมือคำนวณของเจริญภาษีหักค่าใช้จ่ายตามประเภทเงินได้ให้อัตโนมัติ พร้อมบอกว่าต้องยื่นแบบไหน